Τρίτη, 27 Ιουνίου 2017

Σκοτεινός Αρκτικός του Ian McGuire

Σκοτεινός Αρκτικός εξώφυλλο


Mετάφραση: Γιώργος Μπλάνας
Σχεδιασμός Εξωφύλλου: Leo Nickolls
Εκδόσεις Ψυχογιός
Σελ. 364

«Ιδε ο άνθρωπος. Σέρνοντας τα πόδια του, βγαίνει από την αυλή τού Κλάπισον στη Σάικς Στριτ και ανασαίνει ένα μείγμα διαλυτικού, ιχθυάλευρου, μουστάρδας, γραφίτη και συνηθισμένης αφόρητης πρωινής κατρουλίλας από μόλις αδειασμένα δοχεία νυκτός. Ξεφυσάει μια φορά, τρίβει το κεφάλι του με τα τραχιά, όρθια μαλλιά και διορθώνει τον καβάλο του. Μυρίζει τα δάχτυλά του, ύστερα τα πιπιλάει αργά ένα ένα, ρουφώντας τα τελευταία υπολείμματα, για να μην πάει χαμένη ούτε δεκάρα από τα λεφτά που έδωσε. Στο τέλος της Τσάρτερχαουζ Λέιν, στρίβει βόρεια στη Γουίνκολμλι, περνάει την Ταβέρνα ”De La Pole”, περνάει το εργοστάσιο σπαρματσέτων και το ελαιοτριβείο. Πάνω από τις στέγες των αποθηκών, βλέπει τα μεσιανά και τις μετζάνες των πλοίων να λικνίζονται, ακούει τις φωνές των λιμενεργατών και τις ματσόλες από το βαρελοποιείο εκεί κοντά.»



Whales phishing
Whale fishery: attacking a right whale

Από την Αφήγηση του Άρθουρ Γκόρντον Πιμ απ’ το Ναντάκετ του Πόε και φυσικά τον αξεπέραστο Μόμπι-Ντικ του Μέλβιλ (και τα δύο από τις εκδόσεις Gutenberg) μέχρι τις μέρες μας, οι ναυτικές ιστορίες συναρπάζουν το αναγνωστικό κοινό και εμπνέουν σύγχρονους συγγραφείς να γράψουν τη δική τους ιστορία, χωρίς να υποκρύπτεται απαραίτητα από πλευράς των τελευταίων κάποια πρόθεση υπέρβασης των προαναφερόμενων λογοτεχνικών «θηρίων», αλλά μόνο η επιθυμία να διηγηθούν με σύγχρονο τρόπο μια παλιά ιστορία. Το αποτέλεσμα από τέτοιες λογοτεχνικές αναμετρήσεις είναι κάποιες σπάνιες φορές αξιοθαύμαστο και ως εκ τούτου αξιανάγνωστο. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι ο Σκοτεινός Αρκτικός του Ian McGuire, ένα βιβλίο σκοτεινό σαν μαύρη τρύπα που σε ρουφά στα βάθη της χωρίς να το θες και χωρίς να μπορείς να προβάλεις αντίσταση.

Βρισκόμαστε στο Χαλ της Αγγλίας στο 1859 και είναι το τέλος της εποχής της φαλαινοθηρίας, αφού οι φαλαινοθήρες έχουν σχεδόν εξαφανίσει τα κοπάδια των φαλαινών. Το πλοίο «Volunteer» ετοιμάζεται μαζί με το πλήρωμά του για το ταξίδι του στα παγωμένα νερά του Αρκτικού Κύκλου. Ήδη από τις πρώτες γραμμές γνωρίζουμε τον Χένρι Ντραξ, μέλος του πληρώματος και έναν από τους δύο βασικούς ήρωες του βιβλίου. Μέχρι να τελειώσει το πρώτο κεφάλαιο ο κύριος αυτός έχει ήδη διαπράξει δύο φόνους και έναν βιασμό. Ήδη λοιπόν από την αρχή του βιβλίου ο έρμος ο αναγνώστης (αν αντέξει μέχρι τέλους τόση βία και ωμότητα) αντιλαμβάνεται ότι και αυτός θα κονταροχτυπηθεί με τεράστια κύματα, με πολικές αρκούδες, με δολοφόνους και βιαστές παιδιών αλλά και κυρίως με τα δυσθεώρητα βάθη της ανθρώπινης ψυχής, με το σκοτάδι (καθόλου τυχαίος ο τίτλος) και τα δικά του, προσωπικά «θηρία».


«Η βία, ο θάνατος, η επιβίωση, η αμαρτία, το καλό και το κακό είναι οι θεματικοί άξονες του βιβλίου και ο συγγραφέας με την πλούσια γλώσσα του και τον τρόπο που επιλέγει να μας εξιστορήσει τις περιπέτειες του "Volunteer" και του πληρώματός του αποδεικνύει ότι ο Σκοτεινός Αρκτικός δεν είναι μία ακόμη ναυτική περιπέτεια, αλλά κάτι πολύ περισσότερο.»



Ο άλλος ήρωας του βιβλίου είναι ένας Ιρλανδός χειρουργός (και οπιομανής), ο Πάτρικ Σάμνερ, που έχει μόλις φτάσει άφραγκος από το Παντζάμπ της Ινδίας, έχοντας αποταχθεί ατιμωτικά από τον Βρετανικό στρατό και επιθυμώντας να χαθεί στα παγωμένα νερά του Αρκτικού Κύκλου, ώστε να ξεχάσει όσα τον κατατρέχουν. Γι’ αυτό και επιδιώκει να προσληφθεί από τον ιδιοκτήτη του «Volunteer» ως γιατρός του πλοίου. Θεωρεί ότι θα έχει άπειρο χρόνο για στοχασμό και μελέτη του αγαπημένου του αναγνώσματος, της Ιλιάδας, ενώ δεν μπορεί να συλλάβει τί θα μπορούσε να πάει στραβά σε ένα τέτοιο ταξίδι πλην ίσως του καιρού. Και φυσικά θα πέσει έξω.

Iceberg Greenland
Photo by Jan Erik Waider on Unsplash
«Ίσως είναι ελεύθερος σκέφτεται, καθώς κάθεται εκεί και περιμένει το ναρκωτικό να επιδράσει. Ίσως αυτός να είναι ο καλύτερος τρόπος για να κατανοήσει την τωρινή του κατάσταση. Μετά απ’ όλα όσα τον ταλαιπώρησαν: προδοσία, ταπείνωση, φτώχεια, ατίμωση· ο θάνατος των γονιών του από τύφο· ο θάνατος του Γουίλιαμ Χάρπερ από το ποτό· οι πολλές προσπάθειες που έγιναν σε λάθος κατεύθυνση ή εγκαταλείφθηκαν· οι πολλές ευκαιρίες που χάθηκαν και τα σχέδια που πήγαν στραβά. Ύστερα απ’ όλα αυτά, όλα μα όλα αυτά, τουλάχιστον είναι ακόμη ζωντανός. Το χειρότερο έχει συμβεί – έτσι δεν είναι; Ωστόσο, αυτός είναι ακόμη ακέραιος, ακόμη ζεστός, ανασαίνει ακόμη. Δεν είναι τίποτα τώρα, ομολογουμένως: γιατρός σε φαλαινοθηρικό του Γιόρκσερ. Τι είδους ανταμοιβή είναι αυτή για τους ατέλειωτους μόχθους του; Αλλά το να μην είσαι τίποτα, από μια άλλη άποψη, είναι να είσαι τα πάντα. Αυτό δεν είναι το θέμα; Όχι χαμένος λοιπόν, αλλά ελεύθερος. Ελεύθερος. Κι αυτός ο φόβος που νιώθει προς το παρόν, αυτό το αίσθημα συνεχούς αβεβαιότητας, πρέπει να είναι-αποφασίζει- μόνο ένα απροσδόκητο σύμπτωμα της χωρίς περιορισμούς τωρινής του κατάστασης»

Το πλοίο σαλπάρει. Το πλήρωμα, όπως σε όλα τα φαλαινοθηρικά, αποτελείται κυρίως από απόκληρους που δεν έχουν τίποτα να χάσουν πέραν από τη ζωή τους στα παγωμένα νερά του Αρκτικού Κύκλου. Ο βιασμός ενός νεαρού μούτσου και στη συνέχεια το φρικτά κακοποιημένο πτώμα του θα αποτελέσουν τη θρυαλλίδα για τα όσα πρόκειται να συμβούν. Ο Πάτρικ είναι αποφασισμένος να βρει τον δολοφόνο του παιδιού και θα τον βρει, αλλά το βιβλίο δεν είναι ένα κλασικό whodunit. Δεν ήταν αυτή η πρόθεση του συγγραφέα. Είναι μια ιστορία επιβίωσης σε ακραίες συνθήκες, γραμμένο με ακραία γλώσσα. Είναι ένα βιβλίο εξαιρετικά βίαιο. Οι ρεαλιστικές και ωμές του περιγραφές σοκάρουν. Είναι λες και βουτάς στα παγωμένα νερά μαζί με τα πρώτα πτώματα που ρίχνονται στη θάλασσα. Είναι σα να γεύεσαι τη μεταλλική γεύση του αίματος, που ξεχειλίζει από τις σελίδες του και να μυρίζεις τις κάθε είδους οσμές σωμάτων σε αποσύνθεση (μέχρι και την οσμή του θανάτου, που μετά από αυτό το βιβλίο είσαι πια πεπεισμένος ότι υπάρχει). Εκεί, στις αφιλόξενες συνθήκες του Αρκτικού Κύκλου, όταν το πλοίο έχει παγιδευτεί σε πάγους, όταν ο θάνατος του άλλου είναι η ζωή σου, όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με το ίδιο το κακό, είναι βέβαιο ότι κάτι θα πάρεις απ’ αυτό, κάπως θα αλλοιωθείς, αν, εντωμεταξύ, βρεις ξανά την επιθυμία να ζήσεις.

Whale Greenland
Photo by Jan Erik Waider on Unsplash
 
«Σηκώνοντας το βλέμμα στη θολή χιονόπτωση, βλέπει ένα νεκρό αγόρι να στέκεται μπροστά του, βρόμικο και ξυπόλητο, ντυμένο με dhoti και καζάκα μουλιασμένη στο αίμα. Κρατάει ένα μαραμένο φύλλο λάχανου στο ένα χέρι κι ένα τενεκεδένιο κύπελλο με νερό στο άλλο. Η πληγή από σφαίρα που κάνει φυσαλίδες στο στήθος του έχει βγει τώρα από την πλάτη του. Μια κίτρινη, μεγάλη σαν κέρμα φωτεινή κηλίδα, μόλις που φαίνεται εκεί όπου θα έπρεπε, κανονικά, να βρίσκεται η καρδιά του. Είναι σαν στενό παραθυράκι στον χοντρό τοίχο ενός κάστρου. Ο Σάμνερ σηκώνει το δεξί του χέρι σε αδέξιο χαιρετισμό, αλλά το αγόρι δεν αποκρίνεται. Ίσως είναι θυμωμένο μαζί μου, σκέφτεται ο Σάμνερ. Αλλά όχι, το αγόρι κλαίει, και, βλέποντάς το, αρχίζει να κλαίει κι ο ίδιος από συμπόνια και ντροπή. Τα ζεστά δάκρυα κυλούν στα μάγουλά του και στη συνέχεια στερεοποιούνται και παγώνουν στις μπερδεμένες άκρες της γενειάδας του. Όπως κάθεται και κλαίει, νιώθει να υγροποιείται, να χάνει το σχήμα του, να γλιστρά και να χάνεται σε ένα μείγμα θλίψης και μετάνοιας. Το κορμί του αρχίζει να τραντάζεται από ρίγη. Η ανάσα του γίνεται αργή και ο παλμός της καρδιάς του νωθρός και απρόθυμος. Διαισθάνεται τον θάνατο, νιώθει τη βαριά παρουσία του, μυρίζει το κοπρανώδες άρωμά του στον αέρα που τον μαστιγώνει. Το αγόρι του απλώνει το χέρι και ο Σάμνερ βλέπει, μέσα από την τρύπα του στήθους του, τη μινιατούρα ενός άλλου κόσμου: τέλειου, ολοκληρωμένου, απίθανου. Κοιτάζει για μια στιγμή, αιχμαλωτισμένος από τον υπέροχο τρόπο που είναι καμωμένος, και ύστερα αποστρέφει το βλέμμα».

Η βία, ο θάνατος, η επιβίωση, η αμαρτία, το καλό και το κακό είναι οι θεματικοί άξονες του βιβλίου και ο συγγραφέας με την πλούσια γλώσσα του και τον τρόπο που επιλέγει να μας εξιστορήσει τις περιπέτειες του «Volunteer» και του πληρώματός του αποδεικνύει ότι ο Σκοτεινός Αρκτικός δεν είναι μία ακόμη ναυτική περιπέτεια, αλλά κάτι πολύ περισσότερο. Δεν ψηφίστηκε τυχαία από τους New York Times ως ένα από τα δέκα καλύτερα βιβλία για το 2016!







Ian McGuire


Ο συγγραφέας


Ο γεννημένος κοντά στο Χαλ συγγραφέας είναι ιδρυτής του Centre for New Writing του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ. Το Σκοτεινός Αρκτικός είναι το δεύτερο μυθιστόρημά του και ήταν υποψήφιο για το βραβείο Booker. Για περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο και τον συγγραφέα του επισκεφθείτε το site του: www.thnorthwater.net.



Eξώφυλλα απ'όλο το κόσμο


cover 1

cover 2

cover 3

cover 4



Έγραψαν για το βιβλίο: 


  1. http://www.lifo.gr/articles/book_articles/147568
  2. http://www.athensvoice.gr/politismos/books/o-skoteinos-arktikos-tis-psyhis-se-ena
  3. https://www.nytimes.com/2016/04/17/books/review/the-north-water-by-ian-mcguire.html
  4. https://www.irishtimes.com/culture/books/the-north-water-by-ian-mcguire-review-the-elements-of-style-1.2532589
  5. https://www.nytimes.com/2016/04/01/books/review-in-the-north-water-a-journey-to-the-arctic-turns-cutthroat.html
  6. http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/ian-mcguire-the-north-water-subtle-as-a-harpoon-in-the-head-but-totally-gripping-book-review-a6856011.html

Δημοφιλείς αναρτήσεις